Nieuwe pagina 1
Nieuwe pagina 1
Nieuwe pagina 1 advertentie Vliegend Museum Seppe Brussels Air Museum justairborne.com aerospacefacts.com tigerformation Stampe

De kerstvlucht van de "Pelikaan"
2009-12-21 / Ton Bakels

Zoals algemeen bekend, is de luchtvaart groot geworden met het uitvoeren van postvluchten. In het begin van de jaren dertig van de vorige eeuw ontbrandde er in Nederland een strijd rond het postvervoer naar Indië. Enerzijds was er de KLM, die een contract met de overheid had gesloten voor postvervoer in haar passagiersvliegtuigen. Anderzijds wilde een combinatie van de Rotterdamse Lloyd en de Stoomvaartmaatschappij Nederland met speciale snelle postvliegtuigen zonder passagiers post vervoeren naar Indië. De scheepvaartcombinatie gaf de Panderfabriek opdracht een speciaal postvliegtuig te bouwen: de “Postjager”. (foto 1) Dit vliegtuig haalde een kruissnelheid van 300 km/uur hetgeen belangrijk sneller was dan de snelheid van de door de KLM gebruikte Fokkers, bij de F. XVIII lag die rond de 203 km/uur.


Albert Plesman, KLM’s grote baas, bleef er echter van overtuigd, dat normale passagiersvliegtuigen het juiste vervoermiddel waren voor post. Een aparte onderneming voor het vervoer van luchtpost was in zijn ogen zinloos. De rivaliteit tussen beide partijen mondde in 1933 uit in speciale postvluchten met de Pander Postjager en een gewoon KLM-verkeersvliegtuig. De KLM zette daarbij niet een F.XVIII in maar de F.XX "Zilvermeeuw". Dit toestel moest het gelijk van Plesman bewijzen.
De Postjager vertrok op 9 december, maar kreeg tijdens de tweede etappe in Italië motorpech en kon toen niet verder vliegen.



De Zilvermeeuw kampte op 18 december al voor het vertrek vanaf Schiphol met motorpech als gevolg van tandwielbreuk. Reparatie duurde te lang en daarom gaf Plesman onmiddellijk opdracht de post over te laden in een andere machine; de F. XVIII "Pelikaan". Daarbij gaf Plesman, die vond dat de post ondanks alle tegenslag op tijd in Batavia moest zijn, carte-blanche aan zijn bemanning. Deze bestond uit: Iwan Smirnoff, gezagvoerder, Piet Soer, eerste vlieger (foto 2, Soer in de cockpit van de Pelikaan), C. van Beukering, marconist en J. Grosfeld, boordwerktuigkundige.

De bemanning besloot zoveel mogelijk het vliegschema van de F.XX aan te houden, al moesten er wel nieuwe berekeningen worden gemaakt. Immers de Pelikaan was een stuk langzamer dan de Zilvermeeuw. Dat betekende langer in de lucht en korter rust, indien men nog voor kerstmis in Batavia wilde zijn. De bemanning kreeg het tijdens de reis niet gemakkelijk. Dat bewijst wel het volgende citaat uit het boek “Naar breeder vlucht” van Ben van Eysselsteijn uit 1946. In het citaat beschrijft hij de moeilijke omstandigheden tijdens de vlucht van Rome naar Athene.


"De reis van Rome naar Athene zal de bemanning blijven heugen! Dadelijk na het vertrek van Rome, waar het inmiddels was gaan stortregenen, steeg de "Pelikaan" omhoog in zware slagregens, die hooger-op overgingen in een zwaren, dwarrelenden sneeuwval. Er begon zich ijs af te zetten op de vleugels. Men steeg en steeg; als de koude nog grooter werd, zou de ijsafzetting ophouden; die kille vingers van den dood, spelend langs de vleugelranden! Op 1500 meter: sneeuw en ijs. Op 1800 meter: sneeuw en ijs. De ruiten vroren dicht. Op 3000 meter. Nog immer die vervloekte, dwarrelende, verblindende sneeuw. Nog bleven zij klimmen. Op ruim 5500 meter hoogte stegen zij boven de wolken uit. Wit, wollig, maanbeschenen landschap onder hen: spookachtig en doodsch, half bergtoppen, half nevelmeer, een vreemde woeste wereld. Het was er dertig graden onder nul. De kajuit werd ijskoud.

Smirnoff en Soer moesten telkens tien minuten vliegen, steeds elkaar aflossend. Na vijf uren verbleekten de sterren. Het daagde. Waar lag Athene? Hier en daar staken bergtoppen door de wolkenzee heen. Op hun radio-aanroepen ontvingen zij geen antwoord. Eindelijk klonk een verre stem. Het antwoord op hun vraag sloeg hen met verbijstering: ze vlogen ergens tusschen Saloniki en Istanboel; met den storm mee, ….320 km per uur! In die vijf uur hadden ze 1600 kilometer afgelegd. Zij besloten te Saloniki een tusschenlanding te maken en doken neer in de wolken. Toen was het dat uit den mist een bergwand voor hen opdoemde: grauw en blind als een muur. De “Pelikaan” steeg niet: hij steigerde. Zij scheerden rakelings over den rand en zaten nog een volle minuut daarna naar adem te snakken. Dat was op het kantje af.

Grosfeld verscheen met een blad met zwarte koffie: "Drink eens wat voor den schrik. Verrek, kunnen jullie me niet laten slapen? Ik houd niet van die gijntjes". Ze lachten, maar de schrik zat hen nog in de beenen. Toen ze de wielen aan den grond kregen, toonde de marconist hun veelbeteekenend een paar afgescheurde takken, een fragment struik, verward in het ondereinde van de antennedraad!"


Na Europa werden de weersomstandigheden gunstiger en werd er zonder noemenswaardige incidenten verder gevlogen naar Batavia. Echter bij de tussenlandingen werd de bemanning niet veel rust gegund, omdat op de diverse landingsplaatsen telkens Nederlanders aanwezig waren om de bemanning te verwelkomen. Het was allemaal goed bedoeld, maar de KLM’ers hadden er geen tijd voor. Op 22 december landde de Pelikaan uiteindelijk op het vliegveld Tjililitan bij Batavia. (foto 3) De vlucht was in een recordtijd volbracht en de kerstpost was op tijd in Indië.



Na een serie officiële ontvangsten en het inhalen van de gemiste rust vertrok de Pelikaan op 26 december voor de retourvlucht met de nieuwjaarspost naar Nederland. Na het trotseren van moeilijke weersomstandigheden verscheen de Pelikaan in de avond van 30 december boven Schiphol, waarvan het landingsterrein wegens laaghangende bewolking niet te zien was. Er volgden veertig minuten van spanning voor de duizenden bezoekers die zich op de luchthaven hadden verzameld. Dankzij een gat in het wolkendek hoefde de bemanning het publiek niet teleur te stellen. De Pelikaan landde veilig.


Na een grote onderhoudsbeurt deed de Pelikaan weer gewoon dienst op lijn Amsterdam – Batavia.
(foto 4: afbeelding van de kerstpost)


foto’s: Archief Air Site Produkties


<-- Vorige